Dudek (Upupa epops) został wybrany Ptakiem Roku 2026 w Polsce w internetowym plebiscycie portalu ptakroku.pl. Zdobył 24,51% głosów, a za nim uplasowały się: wrona siwa (11,43%) i muchołówka mała (10,61%). Głosowanie zakończyło się 31 grudnia 2025 r. o 23:59:59, a ostatni głos oddano tego samego dnia o 22:53.

Finał głosowania z konkretnym wynikiem i podium bez zaskoczeń

Wybór Ptaka Roku 2026 w Polsce rozstrzygnęli internauci portalu ptakroku.pl. Zwycięzca od początku był łatwy do zapamiętania: dudek to ptak, którego trudno pomylić z innym, nawet jeśli ktoś nie śledzi na co dzień świata przyrody. Wyniki były jasne: dudek zebrał 24,51% głosów, a kolejne miejsca zajęły wrona siwa i muchołówka mała.

• Dudek (Upupa epops) – 24,51% głosów
• Wrona siwa (Corvus corone) – 11,43% głosów
• Muchołówka mała (Ficedula parva) – 10,61% głosów

Organizatorzy podali też dokładną metrykę zakończenia plebiscytu: konkurs domknął się 31.12.2025 o 23:59:59, a ostatnia osoba zagłosowała o 22:53.

Głosy z 21 krajów, ale to Polska przesądziła o wyniku

W plebiscycie brali udział internauci z Polski oraz z 21 innych krajów – od Norwegii, Finlandii i Szwecji, przez m.in. USA, Niemcy, Niderlandy, Wielką Brytanię, Włochy, Czechy, Francję, Bułgarię, Irlandię, Szwajcarię, Rumunię, Ukrainę, Austrię, Turcję i Mołdawię, aż po Indie, Australię i Nową Zelandię. Suma ważnych głosów z zagranicy stanowiła jednak 0,86% wszystkich oddanych głosów.

Wzmianka w National Geographic, która podbiła zasięg plebiscytu

W materiale wskazano, że istotny wpływ na rozpoznawalność głosowania miała publikacja na portalu National Geographic z 21 grudnia 2025 r., godz. 14:31. Jej autorem był Aleksander Kusznir. Po ukazaniu się tej informacji wiele osób miało dowiedzieć się o plebiscycie i oddać głos.

Dlaczego dudek tak szybko zostaje w pamięci

Dudek to jeden z najbardziej charakterystycznych ptaków spotykanych w Polsce. Ma ciepłe, rudopomarańczowe ubarwienie, a skrzydła i ogon przecinają wyraźne czarno-białe pasy. Najbardziej efektowny element jego wyglądu to wachlarzowaty czub na głowie. Zwykle nosi go złożonego, ale gdy jest pobudzony, zaniepokojony albo podczas zalotów, potrafi rozłożyć go niczym koronę.

Powrót późną wiosną i życie blisko otwartych przestrzeni

W Polsce dudek jest ptakiem lęgowym, który pojawia się późną wiosną – najczęściej w kwietniu lub maju – po powrocie z zimowisk w Afryce. Preferuje krajobrazy otwarte i półotwarte: skraje lasów, łąki, pastwiska, stare sady oraz tereny rolnicze z pojedynczymi drzewami. Istotne są dla niego miejsca lęgowe: dziuple w starych drzewach, szczeliny w murach, budynkach gospodarczych, a także budki lęgowe.

Dudek nie buduje klasycznego gniazda. Jaja składa bezpośrednio w wybranej kryjówce.

Zapachowa tarcza obronna, której drapieżniki mają dość

Jednym z najbardziej niezwykłych elementów biologii dudka jest obrona gniazda. Samica wysiadująca jaja oraz pisklęta wytwarzają wydzielinę o bardzo intensywnym, nieprzyjemnym zapachu, porównywanym do rozkładającego się mięsa. W połączeniu z brakiem sprzątania gniazda działa to jak skuteczny mechanizm odstraszający drapieżniki i pasożyty. W materiale zaznaczono też, że zapach pełni funkcję antybakteryjną, co zwiększa szanse przeżycia młodych.

Owadożerca z długim dziobem i sposobem na „twarde” kąski

Dudek jest ptakiem owadożernym i odgrywa ważną rolę w ekosystemie. Żywi się głównie dużymi owadami: chrząszczami, świerszczami, mrówkami oraz ich larwami. Wyszukuje je na ziemi, używając długiego, cienkiego i lekko zakrzywionego dzioba, którym systematycznie sonduje podłoże. Złapane ofiary potrafi uderzać o ziemię, by pozbyć się twardych części ciała przed połknięciem.

W materiale opisano też jego zachowania podczas żerowania: dudki chętnie szukają chrząszczy na odchodach zwierzęcych i w kupach gnoju, wolą gołą ziemię lub miejsca z krótko przyciętą trawą, a spłoszone odlatują i po wylądowaniu znów unoszą czub.

Para na lata, zaloty i głos, który dał mu imię

Dudki są monogamiczne i tworzą silne więzi z partnerami. Gniazdują w zagłębieniach, takich jak dziuple drzew, i potrafią wracać do tego samego miejsca rok po roku. W zalotach samiec podnosi i opuszcza pióra na czubku głowy, a oba ptaki wydają serię głosów i ścigają się. Samce i samice wyglądają bardzo podobnie, choć samice mają zwykle nieco bardziej matowe upierzenie.

Nazwa „dudek” wprost odnosi się do głosu ptaka. Podobnie w łacinie: Upupa ma naśladować jego nawoływanie, a człon epops (z greki) także odnosi się do tego dźwięku. W materiale wspomniano o charakterystycznym, miękkim brzmieniu przypominającym „hup-hup-hup”.

Gatunek nieliczny i lokalny, pod presją zmian w krajobrazie

W polskiej awifaunie dudek uchodzi za gatunek nieliczny i lokalny. Jego liczebność ma spadać głównie przez intensyfikację rolnictwa, stosowanie pestycydów oraz zanik starych drzew i tradycyjnych zabudowań, które dawały miejsca lęgowe. W materiale podkreślono, że wciąż można go spotkać w sprzyjających siedliskach.

Dudek w Polsce jest objęty ochroną gatunkową i został opisany jako symbol bogactwa tradycyjnego krajobrazu.

Garść faktów i ciekawostek z opisu zwycięzcy

• Hiszpania ma zdecydowanie największą populację dudka w Europie; ptaki te są też powszechne m.in. w Portugalii, południowej Francji, Włoszech, na Bałkanach i w Grecji.
• W materiale wskazano, że dudek bywał uważany za ptaka świętego w starożytnym Egipcie, a w starożytnej Persji symbolizował cnotę.
• W Koranie dudek pojawia się jako posłaniec króla Salomona, przynosząc wieści o królowej Saby.
• Odnotowano obecność dudków na Mount Everest na wysokości 7 900 m n.p.m.
• W opisie wspomniano, że dudek potrafi rozkładać skrzydła, udając jaszczurkę, by odstraszyć drapieżniki.
• Dudek był wybierany „ptakiem roku” m.in. w Niemczech (1976 i 2022), Armenii (2014), na Białorusi (2013), Łotwie (2014), Słowacji (2022) i Węgrzech (2015).
• W materiale wskazano, że to ptak narodowy Izraela, pojawia się też w logo Uniwersytetu w Johannesburgu i w herbach gmin Armstedt i Brechten w Niemczech.

Wrona siwa i muchołówka mała tuż za zwycięzcą

Wrona siwa – sprytna sąsiadka pól i miast

Wrona siwa (Corvus corone) została opisana jako jeden z najbardziej inteligentnych i zaradnych ptaków spotykanych w Polsce. Łatwo ją rozpoznać po kontrastowym ubarwieniu: szare ciało łączy się z czarną głową, skrzydłami i ogonem. Dobrze przystosowała się do życia blisko człowieka – bywa widywana na polach, w centrach miast, parkach i na osiedlach. Jest wszystkożerna, potrafi uczyć się przez obserwację, zapamiętuje miejsca z pożywieniem i ostrzega inne ptaki głośnym krakaniem.

Muchołówka mała – skryta mieszkanka starych, wilgotnych lasów

Muchołówka mała (Ficedula parva) została przedstawiona jako niepozorny, ale ciekawy ptak, występujący w Polsce głównie w starych, wilgotnych lasach liściastych i mieszanych, szczególnie tam, gdzie dominują graby, dęby i buki. Prowadzi raczej skryty tryb życia i częściej daje się usłyszeć niż zobaczyć. Samiec w okresie lęgowym wyróżnia się pomarańczowym gardłem. Ptaki te polują na drobne owady, chwytając je w zręcznych wypadach z gałęzi. W materiale podkreślono, że to gatunek nieliczny i lokalny, związany z mało przekształconymi lasami.

Zaproszenie do kolejnej edycji plebiscytu

Po ogłoszeniu wyników organizatorzy podziękowali za oddane głosy i zaprosili do udziału w kolejnej odsłonie konkursu: Ptak Roku 2027 w Polsce.