W środę, 17 września, w Lublinie odbędą się uroczystości upamiętniające 86. rocznicę agresji sowieckiej na Polskę. Wydarzenie połączone będzie z obchodami Dnia Sybiraka, ustanowionego uchwałą Sejmu RP w 2013 roku. Mieszkanki i mieszkańcy miasta oddadzą hołd ofiarom agresji 17 września 1939 roku, poległym na Kresach Wschodnich, ofiarom zbrodni katyńskiej oraz zesłańcom Sybiru.

Historyczne tło wydarzeń z września 1939 roku

Rankiem 17 września 1939 roku Związek Sowiecki dokonał zbrojnej agresji na Polskę, która od szesnastu dni broniła się przed atakiem hitlerowskich Niemiec. Do inwazji zaangażowano 800 tysięcy żołnierzy, blisko 5 tysięcy dział, prawie 4,8 tysiąca czołgów i ponad 3,3 tysiąca samolotów. Polskie wojsko poniosło ogromne straty – 2,5 tysiąca żołnierzy poległo, około 20 tysięcy zostało rannych lub zaginęło, a 22 tysiące trafiło do niewoli. Wśród nich znalazło się 10 tysięcy oficerów, którzy później zostali zamordowani przez NKWD w Katyniu, Charkowie, Twerze i w wielu innych miejscach, których lokalizacji do dziś nie udało się ustalić.

Rok 1941 przyniósł kolejne tragedie – tuż przed wycofaniem się Armii Czerwonej pod naporem wojsk niemieckich, NKWD dokonało masowych mordów na tysiącach Polaków przetrzymywanych w więzieniach. W wyniku okupacji sowieckiej Polska utraciła 190 tysięcy km² terytorium – niemal połowę powierzchni II RP, zamieszkaną przez około 13 milionów obywateli. W głąb ZSRR deportowano blisko 1,5 miliona Polaków. Wielu z nich nigdy nie powróciło do ojczyzny.

Program obchodów 17 września w Lublinie

Uroczystości rozpoczną się o godzinie 10.15 złożeniem kwiatów pod tablicą por. Jana Bołbotta w Collegium Iuridicum KUL przy ul. Spokojnej 1. O 10.45 na placu Jana Kochanowskiego zaprezentowana zostanie wystawa Instytutu Pamięci Narodowej „Zbrodnie niemieckie i sowieckie na Polakach 1939–1945”.

Kolejnym punktem będzie msza święta w kościele pw. Wniebowzięcia NMP Zwycięskiej (pobrygidkowskim) o godz. 11.00, odprawiona w intencji ofiar agresji sowieckiej, Sybiraków i pomordowanych przez NKWD. Następnie uczestnicy przejdą ul. Kapucyńską na Plac Litewski, gdzie o godz. 12.15 odbędzie się uroczystość z ceremoniałem wojskowym przy pomniku Nieznanego Żołnierza. Zabrzmi hymn państwowy, odbędzie się apel pamięci, salwa honorowa i wręczenie odznaczeń. Nie zabraknie również symbolicznego złożenia kwiatów oraz odegrania utworu „Śpij kolego…”.

O godz. 13.15 przewidziano uroczystość przy pomniku Matki Sybiraczki na Placu Dzieci z Pahiatua. Wystąpi tam chór XXVII LO im. Zesłańców Sybiru w Lublinie, który odśpiewa hymn Sybiraków. Zaplanowano również wystąpienia przedstawicieli Związku Sybiraków, recytację wiersza młodzieży oraz złożenie kwiatów. Uroczystość zakończy odegranie utworu „Cisza…”.

Obchody zakończą się o godz. 13.45 przy pomniku Ofiar Katynia przy ul. Głębokiej, gdzie zostaną wygłoszone przemówienia, złożone kwiaty i zapalone znicze, a całość zwieńczy odegranie utworu „Śpij kolego…”.

Szczegółowy program

• 10.15 – złożenie kwiatów pod tablicą por. Jana Bołbotta (Collegium Iuridicum KUL, ul. Spokojna 1)
• 10.45 – otwarcie wystawy IPN „Zbrodnie niemieckie i sowieckie na Polakach 1939-1945” (plac Jana Kochanowskiego)
• 11.00 – msza św. w kościele pw. Wniebowzięcia NMP Zwycięskiej (ul. Narutowicza 6)
• 12.00 – przemarsz ul. Kapucyńską na Plac Litewski
• 12.15 – uroczystość z ceremoniałem wojskowym przy pomniku Nieznanego Żołnierza
• 13.00 – przemarsz na Plac Dzieci z Pahiatua
• 13.15 – uroczystość przy pomniku Matki Sybiraczki
• 13.30 – przejazd pod pomnik Ofiar Katynia (ul. Głęboka)
• 13.45 – uroczystość przy pomniku Ofiar Katynia

Wydarzenia towarzyszące

Obchody pamięci rozciągną się także na kolejne dni. W sobotę, 20 września, o godz. 8.00 zapłoną znicze pod Lampą Pamięci Ofiar Komunizmu przy ul. Królewskiej. Pół godziny później, w Ogrodzie Saskim, odbędzie się uroczysta zbiórka i wspólne odśpiewanie hymnu narodowego. Następnie, o godz. 9.00, rozpocznie się jubileuszowa, dziesiąta edycja Mili Pamięci Ofiar Komunizmu – biegu z udziałem uczniów, rodziców i nauczycieli lubelskich szkół.

Organizatorzy uroczystości

Za organizację wydarzeń odpowiadają: Prezydent Miasta Lublin, Wojewoda Lubelski, Marszałek Województwa Lubelskiego, Instytut Pamięci Narodowej Oddział w Lublinie, Związek Sybiraków Oddział w Lublinie, Stowarzyszenie Borowiczan-Sybiraków, Stowarzyszenie Rodzina Katyńska w Lublinie, liczne towarzystwa kresowe oraz środowiska kombatanckie. W obchody aktywnie włącza się także XXVII Liceum Ogólnokształcące im. Zesłańców Sybiru w Lublinie.

Pamięć o Sybirakach i Kresach jako lekcja dla przyszłych pokoleń

Obchody w Lublinie to nie tylko wyraz szacunku dla ofiar zbrodni sowieckich, ale także ważna lekcja historii i odpowiedzialności za pielęgnowanie pamięci. Jak podkreślają organizatorzy, pamięć o Sybirakach i tragicznych losach Polaków na Wschodzie jest nieodłącznym elementem tożsamości narodowej, przypominającym o wartości wolności i znaczeniu solidarności międzypokoleniowej.