W Centrum Onkologii Ziemi Lubelskiej działa nowy ośrodek dla pacjentów po leczeniu nowotworów głowy i szyi. Chorzy z Lublina, regionu i Polski południowo-wschodniej otrzymują tu diagnostykę, rehabilitację mowy, połykania, słuchu oraz równowagi w jednym miejscu.

To ważna zmiana dla osób, które po operacji, chemioterapii albo radioterapii zmagają się z problemami widocznymi w codziennym życiu. Trudność z rozmową, jedzeniem, słyszeniem czy samodzielnym poruszaniem się potrafi zostać z pacjentem długo po zakończeniu leczenia onkologicznego.

Laryngologiczny Ośrodek Diagnostyki Funkcjonalnej i Rehabilitacji, czyli LODFiR, rozpoczął działalność na początku 2026 roku. Prace nad jego utworzeniem trwały przez cały poprzedni rok. W COZL kompletowano sprzęt diagnostyczny i przygotowywano zespół specjalistów.

Choroba coraz częstsza, diagnoza często późna

Z danych przywołanych przez COZL wynika, że w ciągu ostatnich dwóch dekad liczba zachorowań na nowotwory głowy i szyi w Polsce wzrosła o 20 proc. Ponad 60 proc. chorych trafia do lekarza w zaawansowanym stadium choroby.

W takich przypadkach leczenie bywa bardzo obciążające. U części pacjentów pojawiają się powikłania, które wpływają na podstawowe czynności: mówienie, połykanie, słyszenie, utrzymanie równowagi i bezpieczne poruszanie się.

Właśnie na te problemy odpowiada nowy ośrodek w COZL. Łączy opiekę otorynolaryngologów, audiologów, foniatrów, logopedów i audiometrystów. Pacjent przechodzi przez kolejne etapy leczenia z zespołem, który monitoruje jego stan już od diagnostyki.

Rehabilitacja zaczyna się bardzo wcześnie

W COZL opieka nad pacjentem zaczyna się jeszcze przed zabiegiem. Gdy potrzebna jest operacja, logopeda spotyka się z chorym wcześniej, a rehabilitacja mowy rusza już w pierwszej lub drugiej dobie po operacji.

Ma to duże znaczenie zwłaszcza przy rozległych zabiegach, na przykład po usunięciu nowotworu języka albo dna jamy ustnej. W takich sytuacjach chirurdzy odtwarzają narządy z tkanek pobranych z innych części ciała, m.in. z uda.

Po takim zabiegu pacjent uczy się od nowa mówić i połykać. Wczesna terapia pomaga wracać do rozmów, jedzenia posiłków i większej samodzielności. W materiale COZL opisano chorych, którym groziło żywienie przez rurkę albo utrata mowy, a po terapii znów rozmawiają przez telefon i jedzą bez przeszkód.

Nowy sprzęt pozwala lepiej sprawdzić mowę, połykanie i głos

Ośrodek korzysta z badań, które pokazują, jak narządy działają w zwykłych sytuacjach. Jedną z metod jest Fiberoskopowa Ocena Połykania, czyli FEES. Badanie pozwala obserwować pracę krtani podczas przyjmowania pokarmu i dobrać bezpieczny trening.

Diagnostykę uzupełniają wideostroboskopia oraz komputerowa analiza akustyczna głosu. Dzięki temu logopeda otrzymuje dokładne informacje o rodzaju uszkodzenia i może dopasować terapię do konkretnego pacjenta.

W diagnostyce wykorzystywane jest także obrazowanie wąskopasmowe NBI. Specjalna wiązka światła uwidacznia nieprawidłowe naczynia krwionośne, co pomaga wykrywać wczesne zmiany nowotworowe.

Pacjenci po chemioterapii ćwiczą równowagę

Pomoc w LODFiR obejmuje też chorych, u których leczenie uszkodziło błędnik. Po agresywnej chemioterapii część pacjentów traci stabilność i zaczyna obawiać się samodzielnego chodzenia.

W takich przypadkach stosowana jest rehabilitacja przedsionkowa. Specjaliści dobierają ćwiczenia tak, aby układ nerwowy ponownie uczył się utrzymywania równowagi.

W ośrodku wykorzystywana jest posturografia dynamiczna oraz rehabilitacja żyroskopowa. Badania pomagają ocenić ryzyko upadku i dobrać trening do możliwości pacjenta.

Słuch pod obserwacją podczas leczenia

COZL prowadzi również obiektywne badania słuchu. Pozwalają one sprawdzać, jak stosowane leki wpływają na narząd słuchu.

Dzięki takim wynikom onkolodzy otrzymują informacje, które mogą pomóc w modyfikacji terapii w celu ochrony słuchu pacjenta przy zachowaniu leczenia przeciwnowotworowego.

Po wyjściu ze szpitala pacjent zostaje pod opieką ambulatoryjną. Kontynuuje terapię mowy i połykania, a specjaliści obserwują, jak radzi sobie z codziennymi czynnościami.

Wsparcie dają też osoby po usunięciu krtani

W ośrodku działa także wsparcie dla osób po laryngektomii. COZL współpracuje z Polskim Towarzystwem Laryngektomowanych, którego członkowie odwiedzają chorych jeszcze podczas hospitalizacji.

Pacjenci spotykają osoby, które przeszły przez podobne leczenie i wróciły do aktywnego funkcjonowania bez krtani. Takie rozmowy pomagają oswoić nową sytuację i przygotować się do życia po zabiegu.

Na terenie ośrodka odbywają się regularne spotkania grup wsparcia. To część opieki, która pomaga pacjentom wracać do kontaktów społecznych, dawnych aktywności i codziennych obowiązków.

LODFiR w COZL wypełnia lukę w opiece nad pacjentami po nowotworach głowy i szyi. Zamiast szukania pomocy w wielu miejscach chorzy dostają diagnostykę, rehabilitację i specjalistyczne wsparcie w jednym ośrodku.