Już od 1 października mieszkańcy Lublina i całej Polski zaczną płacić kaucję za napoje w wybranych opakowaniach i odzyskiwać ją po ich zwrocie. To największa od lat zmiana w gospodarce odpadami, która ma ograniczyć ilość śmieci i przyspieszyć recykling.

Jak będzie działał nowy mechanizm zwrotu opakowań

Przy zakupie napojów w butelkach plastikowych do 3 litrów lub puszkach do 1 litra klienci zapłacą 50 groszy kaucji za każde opakowanie. Od 1 stycznia 2026 roku do programu dołączą także szklane butelki wielokrotnego użytku do 1,5 litra – z kaucją 1 zł za sztukę.

Nie trzeba będzie okazywać paragonu. Wystarczy oddać puste i nieuszkodzone opakowanie w sklepie biorącym udział w systemie, aby odzyskać pieniądze.

Dokładne zasady systemu kaucyjnego dla klientów

Nowy system obejmie trzy rodzaje opakowań:

• butelki plastikowe do 3 litrów,
• metalowe puszki do 1 litra,
• szklane butelki wielorazowego użytku do 1,5 litra – te ostatnie wejdą do programu od 1 stycznia 2026 roku.

Kupując napój w takim opakowaniu, klient zapłaci kaucję: 50 groszy za butelkę plastikową i puszkę metalową oraz 1 złoty za butelkę szklaną wielokrotnego użytku. Aby odzyskać pieniądze, należy oddać puste opakowanie w sklepie uczestniczącym w systemie. Zwrot nie wymaga okazania paragonu zakupu.

Uwaga – opakowania muszą być w stanie nienaruszonym, tzn. nie mogą być zgniecione, ani w jakikolwiek sposób zniszczone lub zdeformowane!

Obowiązki dużych i małych sklepów

Duże sklepy o powierzchni powyżej 200 m² będą musiały przyjmować puste opakowania i zwracać kaucję. Mniejsze sklepy także pobiorą opłatę, ale przystąpienie do programu odbioru będzie dla nich dobrowolne. Dzięki temu klienci zyskają możliwość oddawania opakowań w wielu punktach, a sieci handlowe przygotowują specjalne automaty i stanowiska zwrotu.

Trwają przygotowania do systemu kaucyjnego

Operatorzy podkreślają, że są przygotowani do startu. W testowych zbiórkach zebrano już dziesiątki milionów opakowań, a systemy informatyczne i centra zliczeń przeszły próbę w praktyce. Sieci handlowe, takie jak Kaufland, planują przyjąć setki milionów butelek PET i puszek rocznie – to tysiące transportów z surowcem do recyklingu. Pierwsze miesiące po wdrożeniu będą sprawdzianem, ale doświadczenia innych państw pokazują, że proces szybko się stabilizuje.

System kaucyjny to wyzwanie dla małych miejscowości

W mniejszych gminach dostęp do dużych sklepów może być ograniczony. To rodzi obawy, czy system będzie wygodny dla mieszkańców wsi i małych miast. Przedstawiciele Polskiego Systemu Kaucyjnego przekonują jednak, że rozwiązaniem może być włączenie do programu lokalnych punktów zbiórki i instalacji komunalnych. W wielu krajach takie wsparcie działa skutecznie – przykład Słowacji pokazuje, że nawet małe sklepy dobrowolnie przystępują do systemu, jeśli oczekuje tego społeczność.

Edukacja przesądzi o sukcesie nowego systemu

Powodzenie programu zależy od tego, jak szybko klienci zrozumieją nowe zasady. Do zwrotu trzeba przynosić butelki i puszki czyste oraz w nienaruszonym kształcie – to odwrócenie dotychczasowej praktyki zgniatania plastiku przed wyrzuceniem. Sieci handlowe i operatorzy planują szeroką kampanię informacyjną, aby w prosty sposób wyjaśnić reguły i zachęcić do oddawania opakowań. Tylko dobrze poinformowani konsumenci zapewnią, że kaucja realnie podniesie poziom recyklingu.

Nowy zwyczaj w codziennych zakupach mieszkańców

Dla klientów to zmiana prostych nawyków: zamiast wyrzucać butelki i puszki do kosza, trzeba będzie je odłożyć i zanieść do sklepu. Eksperci są pewni, że mieszkańcy szybko docenią korzyści – kaucja wraca w całości, a czystsze środowisko i bardziej efektywny recykling stają się wspólnym zyskiem.

Obecnie w Polsce do recyklingu trafia zaledwie 30–40 procent opakowań. Do 2029 roku musi to być 90 procent. System kaucyjny ma w tym pomóc, zmieniając nawyki zakupowe i porządkując gospodarkę odpadami. Mechanizm kaucji działa już w wielu europejskich krajach i dowiódł skuteczności – motywacja finansowa i proste zasady sprawiają, że większość opakowań wraca do obiegu.

Choć system wydaje się rewolucyjny, jego podstawy Polacy znają od lat. Zwrotne butelki szklane cieszą się dużą popularnością – większość wraca do ponownego obiegu. Teraz podobny mechanizm obejmie plastik i aluminium. Dzięki temu mniej odpadów trafi na składowiska, a surowce zyskają drugie życie.