Zespół badawczy Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie prowadzi interdyscyplinarne analizy szczątków mamuta odkrytych w Łabuniach, w powiecie zamojskim. Do znaleziska doszło podczas prac archeologicznych poprzedzających budowę drogi ekspresowej S17. Fragment ciosu oraz kości miednicznej mogą znacząco wzbogacić wiedzę o plejstoceńskiej megafaunie na terenie południowo-wschodniej Polski.

Nietypowe szczątki tuż pod warstwą orną

Podczas badań prowadzonych z inicjatywy Generalnej Dyrekcji Dróg Krajowych i Autostrad, w rejonie Łabuń natrafiono na dwa fragmenty dużych kości zalegających płytko pod powierzchnią ziemi.

Jak relacjonuje dr hab. Marcin Szeliga z Instytutu Archeologii UMCS, szczątki są silnie uszkodzone – pokruszone i podatne na dalsze niszczenie.

Zostały zabezpieczone w bryłach ziemi i przetransportowane do laboratorium w Lublinie, gdzie poddano je specjalistycznym procedurom konserwatorskim.

Zespół interdyscyplinarny w terenie i w laboratorium

W badaniach uczestniczyli naukowcy z UMCS: dr hab. Marcin Szeliga, dr Rafał Niedźwiadek oraz studenci Adrian Sankiewicz i Adrian Leśniewski. Do zespołu dołączył również dr hab. Przemysław Mroczek z Instytutu Nauk o Ziemi i Środowisku UMCS. Prace terenowe realizowano we współpracy z firmą APB Thor oraz Wojewódzkim Urzędem Ochrony Zabytków w Lublinie. Nadzór konserwatorski sprawował Wiesław Koman. W ramach działań zabezpieczono obszar, wykonano pełną dokumentację oraz pobrano próbki do dalszych analiz.

Szczątki mamuta włochatego trafiły do laboratorium UMCS

Fragmenty ciosu i miednicy prawdopodobnie należały do dwóch osobników mamuta włochatego (Mammuthus primigenius) – dominującego przedstawiciela megafauny plejstocenu. Znalezisko zdeponowano w laboratorium Wydziału Nauk o Ziemi i Gospodarki Przestrzennej UMCS. W kolejnych tygodniach zostaną przeprowadzone szczegółowe badania geologiczne, archeozoologiczne i datowania. Celem analiz jest m.in. ustalenie wieku szczątków i ich kontekstu środowiskowego.

Ekspertyza geomorfologiczna wskazuje na plejstoceńskie pochodzenie

Wstępna ekspertyza wykonana przez dr. hab. Przemysława Mroczka potwierdza związek znaleziska z plejstocenem. Szczątki zalegały w osadach rozwiniętych na podłożu margli górnokredowych. Bliskie sąsiedztwo fragmentów kości może wskazywać na ich celowe zdeponowanie przez człowieka lub wtórne przemieszczenie – np. w wyniku działalności rolniczej albo erozji. Choć stanowisko było wcześniej wykorzystywane w średniowieczu, kontekst stratygraficzny znaleziska wyklucza związek z tym okresem.

Pierwsze tak udokumentowane znalezisko mamuta na Lubelszczyźnie

Dotychczas nie odnotowano równie dobrze udokumentowanych przypadków obecności szczątków mamuta włochatego w województwie lubelskim. Odkrycie w Łabuniach wyróżnia się nie tylko wiekiem, ale także precyzyjnym opisem geologicznym i naukowym. Stanowisko zlokalizowane jest w obrębie struktur krasowych – co może mieć znaczenie dla interpretacji procesów depozycji kości. To pierwsze takie odkrycie w regionie.

UMCS: przykład skutecznej współpracy nauki z instytucjami

Zespół badawczy podkreśla znaczenie koordynacji działań pomiędzy środowiskiem akademickim, służbami konserwatorskimi i firmami prowadzącymi badania ratownicze. Opracowanie znaleziska w Łabuniach pokazuje, jak skutecznie można łączyć ochronę dziedzictwa przyrodniczego z badaniami naukowymi. Dla UMCS to kolejny przykład praktycznego zaangażowania w dokumentowanie i interpretację przeszłości regionu.

Nowe kierunki badań nad środowiskiem plejstocenu

Po zakończeniu prac dokumentacyjnych i konserwatorskich, szczątki mogą trafić na ekspozycję edukacyjną. Naukowcy zapowiadają, że znalezisko z Łabuń stanie się punktem wyjścia do dalszych badań nad środowiskiem naturalnym i działalnością człowieka na terenach obecnej Lubelszczyzny w plejstocenie. Znalezisko już teraz otwiera nowe perspektywy dla badań paleośrodowiskowych w skali regionu.