W Lasach Janowskich powstanie zagroda dla żubrów, Ogród Botaniczny UMCS w Lublinie rozbuduje kolekcję zagrożonych roślin, a zalew w Krasnobrodzie przejdzie oczyszczanie. Do tego dojdą działania na rzecz rzadkich ptaków i cennych siedlisk przyrodniczych. Na cztery projekty ochrony przyrody na Lubelszczyźnie przyznano ponad 28 mln zł z Funduszy Europejskich.

Umowy o dofinansowanie wręczono 9 listopada 2026 roku. Łączna wartość przedsięwzięć przekracza 30 mln zł. Pieniądze pochodzą z programu Fundusze Europejskie dla Lubelskiego 2021–2027, z działań 3.9 i 3.10 dotyczących ochrony bioróżnorodności. Umowy przekazali marszałek województwa lubelskiego Jarosław Stawiarski oraz wicemarszałkowie Piotr Breś i Marek Wojciechowski.

Ogród Botaniczny UMCS powiększy kolekcję zagrożonych roślin

W Ogrodzie Botanicznym UMCS pojawią się nowe stanowiska dla rzadkich roślin. Specjalistyczne siedliska zostaną przygotowane dla gatunków leśnych, ciepłolubnych oraz rosnących na podłożu wapiennym. Zmodernizowana zostanie też infrastruktura służąca ich uprawie i ochronie.

Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej otrzyma na ten cel niemal 808 tys. zł dofinansowania z UE. Cały projekt jest wart ponad 850 tys. zł. Oprócz rozbudowy kolekcji zagrożonych roślin powiększy się bank nasion, który zabezpieczy materiał genetyczny rzadkich gatunków.

Część prac przeniesie się poza Ogród Botaniczny. Naukowcy sprawdzą, gdzie na Lubelszczyźnie występują najrzadsze rośliny, i przygotują regionalną czerwoną księgę gatunków zagrożonych. Zaplanowano też wzmacnianie naturalnych populacji takich roślin jak żmijowiec czerwony, kosaciec bezlistny i ostnica Jana.

Naukowcy zajmą się również ograniczaniem rozprzestrzeniania się gatunków inwazyjnych, między innymi klonu jesionolistnego i nawłoci późnej. W Ogrodzie Botanicznym pojawią się tablice edukacyjne, a informacje o chronionych roślinach będą publikowane na stronach i profilach internetowych UMCS.

Zalew w Krasnobrodzie przejdzie oczyszczanie

W Krasnobrodzie prace skupią się na zalewie, jednym z największych zbiorników rekreacyjnych na Roztoczu. Powstał w 1974 roku na rzece Wieprz, a teraz ma odzyskać lepszą jakość wody i naturalną zdolność do samooczyszczania.

Gmina Krasnobród otrzyma prawie 4,7 mln zł dofinansowania na przedsięwzięcie warte niemal 5 mln zł. Prace obejmą zbiornik położony na terenie Krasnobrodzkiego Parku Krajobrazowego i obszaru Natura 2000.

W oczyszczaniu zbiornika pomogą preparaty mikrobiologiczne wspomagające rozkład osadów i materii organicznej. Zainstalowany zostanie także system napowietrzania mikropęcherzykowego, który poprawi natlenienie wody. Na powierzchni zalewu pojawią się również pływające strefy hydrofitowe, czyli wyspy z roślinnością wodną wspierającą naturalne oczyszczanie zbiornika.

Ma to ograniczyć przeżyźnienie wody, zakwity glonów i sinic oraz poprawić jej przejrzystość. Zmiany mają objąć 17 hektarów powierzchni zalewu. Efekty prac będą monitorowane. Prace mają również poprawić warunki życia organizmów wodnych i walory rekreacyjne zbiornika.

W Lasach Janowskich powstanie zagroda dla żubrów

Największy z czterech projektów dotyczy żubrów w Lasach Janowskich. Na terenie Ostoi Konika Biłgorajskiego powstanie zaplecze do hodowli zagrodowej tych zwierząt. Inwestycję przeprowadzi Zespół Lubelskich Parków Krajobrazowych.

Całe przedsięwzięcie będzie kosztować niemal 21 mln zł, z czego ponad 19 mln zł pochodzi z Funduszy Europejskich. Celem jest poprawa ochrony żubrów oraz zwiększenie różnorodności genetycznej populacji żyjącej w Lasach Janowskich.

Obecnie na wolności żyje tam stado liczące 15 żubrów. Przy tak niewielkiej populacji zagrożeniem jest chów wsobny, czyli kojarzenie blisko spokrewnionych osobników. Do Lasów Janowskich mają trafić kolejne żubry, co pomoże zwiększyć różnorodność genetyczną miejscowego stada.

Na terenie ostoi powstaną zagroda dla żubrów, osobna zagroda kwarantannowa z odłownią, budynki techniczne i gospodarcze oraz miejsca do przechowywania paszy. Zapewniona zostanie obsługa weterynaryjna, a zwierzęta objęte hodowlą otrzymają mikroczipy umożliwiające ich identyfikację.

Na terenie ostoi będą też utrzymywane łąki, sadzone rodzime gatunki roślin i montowane ogrodzenia elektryczne. Powstanie również platforma widokowa do obserwacji żubrów i prowadzenia edukacji przyrodniczej. Zaplanowano też działania informacyjne dla mieszkańców i turystów.

Ochrona rzadkich ptaków i muraw na Lubelszczyźnie

Lubelskie Towarzystwo Ornitologiczne zajmie się ochroną rzadkich gatunków ptaków oraz siedlisk roślinnych w rezerwatach i na obszarach Natura 2000. Wartość przedsięwzięcia przekracza 3,5 mln zł, a dofinansowanie unijne wynosi ponad 3,3 mln zł.

Ornitolodzy będą monitorować osiem gatunków ptaków, których miejsca gniazdowania podlegają ochronie strefowej. Są to bielik, orlik krzykliwy, orlik grubodzioby, gadożer, puchacz, puszczyk mszarny, bocian czarny i kania ruda. Prace obejmą wyszukiwanie i kontrolę gniazd, obserwację ptaków oraz ich znakowanie.

Prace obejmą też murawy kserotermiczne, czyli ciepłolubne zbiorowiska roślinne przypominające stepy. Będą prowadzone w rezerwatach Żmudź i Machnowska Góra oraz na obszarach Natura 2000 Żmudź i Żurawce.

Na powierzchni 14 hektarów zaplanowano usunięcie drzew i krzewów, które zarastają otwarte murawy. Ich utrzymaniu ma służyć również ekstensywny wypas owiec.

Zaplecze dla prac terenowych powstanie w Okunince, gdzie przebudowany i rozbudowany zostanie budynek gospodarczy. Do ochrony przyrody i prowadzenia monitoringu posłuży też nowy specjalistyczny sprzęt. Łącznie działania mają poprawić stan siedlisk i chronionych gatunków na obszarze ponad 36 hektarów.

Ochrona przyrody na Lubelszczyźnie w liczbach

Cztery projekty obejmą ochroną 56,3 hektara siedlisk oraz 58,3 hektara obszarów chronionych i cennych przyrodniczo, w tym terenów Natura 2000. Zgodnie z założeniami programu działania mają dotyczyć 313 zagrożonych gatunków roślin, ptaków i innych zwierząt.

Ponad 6,5 tys. osób ma zyskać dostęp do nowej lub udoskonalonej zielonej infrastruktury. Korzyści związane z jakością powietrza mają objąć 28 tys. osób. Uzupełnieniem prac terenowych będą dwie kampanie edukacyjno-informacyjne poświęcone ochronie przyrody.